Van monster tot feministisch icoon: Valkhof Museum presenteert Medusa
Een angstaanjagend monster, een verleidelijke nimf, een slachtoffer van geweld en een feministisch icoon. Medusa is het allemaal, afhankelijk van wie haar verhaal vertelt. Van 11 december 2026 tot en met 9 mei 2027 presenteert Valkhof Museum de grootschalige tentoonstelling Medusa. De tentoonstelling is een samenwerking tussen Valkhof Museum en Anchoring Innovation, een landelijk onderzoeksprogramma van oudheidkundigen van verschillende Nederlandse universiteiten. Aan de hand van archeologische objecten, oude en hedendaagse kunst, mode, design, film en games laat de tentoonstelling zien hoe het beeld van Medusa al meer dan drieduizend jaar verandert.
Medusa is de eerste grote internationale tentoonstelling in Valkhof Museum na de heropening in juni. Met bruiklenen uit onder andere het British Museum, het Louvre, het Victoria and Albert Museum en het Nationaal Archeologisch Museum van Napels én nieuw werk van hedendaagse kunstenaars, laat het museum zien waarom de mythe van Medusa juist nu weer relevant is. Haar eeuwenoude verhaal raakt direct aan actuele vragen over macht, schoonheid, gender, geweld en de verhouding tussen mens en natuur.
In de oudste verbeeldingen was Medusa geen mooie vrouw met slangenhaar, maar een afschrikwekkend wezen met slagtanden, uitpuilende ogen en een uitgestoken tong. Haar afbeelding werd gebruikt om huizen, tempels en schilden te beschermen tegen het kwaad. Pas later kreeg zij een menselijke biografie en veranderde ze in een mooie jonge vrouw die door Poseidon werd verkracht en vervolgens door Athena werd gestraft en in een monster veranderd. Vervolgens werd de held Perseus erop uitgestuurd om haar te doden en haar hoofd terug te brengen.
In de kunstgeschiedenis werd Medusa meestal bekeken door de ogen van anderen. Ze werd monster, slachtoffer of trofee, terwijl Perseus de rol van held kreeg. De tentoonstelling stelt daarom de vraag: wie bepaalt eigenlijk wie een held is, wie een slachtoffer en wie een monster?
De tentoonstelling opent met 'Medusa met het hoofd van Perseus' van Luciano Garbati. In dit beeld zijn de klassieke rollen omgedraaid: niet Perseus houdt het afgehakte hoofd van Medusa omhoog, maar Medusa staat met het hoofd van Perseus in haar hand. Het werk werd wereldwijd bekend als symbool binnen de #MeToo-beweging en vormt de sleutel tot de tentoonstelling. Ook werken van onder anderen Iris van Herpen, Laetitia Ky, Carolein Smit, en Koen Vanmechelen worden verbonden met historische voorstellingen van Medusa. Daarbij komen ook haar verschijningen in mode, film, games en populaire cultuur aan bod. Zo toont de tentoonstelling hoe Medusa voor veel mensen een anker is voor vernieuwing en sociale verandering.
De tentoonstelling is vanaf 11 december 2026 te zien in het Valkhof Museum.
Beeld: Laetitia Ky
