Nederland zakt voor AI-taaltoes

Nederland zakt voor de AI-taaltoets. IT- en businesstransformatiedienstverlener Conclusion liet de AI-kennis van 1.000 Nederlanders toetsen aan de hand van twintig stellingen over terminologie en geletterdheid. Het gemiddelde rapportcijfer: een 5,1. Op het onderdeel AI-terminologie scoort Nederland nog lager: een 4,9. Dat is opvallend, want de meeste Nederlanders schatten hun eigen kennis een stuk hoger in. Ruim twee derde omschrijft zichzelf als basisgebruiker of meer. Maar de toets laat zien dat die zelfinschatting niet klopt: bijna de helft denkt dat generatieve AI bestaande informatie opzoekt en samenvat, en slechts 20 procent weet wat een LLM is.

Ruim twee derde van de Nederlanders omschrijft zichzelf als basisgebruiker of meer als het gaat om AI. Mannen schatten zichzelf daarbij hoger in dan vrouwen (76% versus 66%). Toch zegt slechts 17 procent AI regelmatig te gebruiken en er veel van te weten. Dat percentage daalt bovendien scherp met de leeftijd: van 34 procent bij 16- tot 29-jarigen, naar 14 procent bij 50- tot 59-jarigen, tot 3 procent bij 70-plussers.

Deepfake wel bekend, LLM en generatieve AI niet

De verschillen in begrippenkennis zijn groot. Deepfake is veruit het bekendste AI-begrip: 81 procent van de Nederlanders weet wat het betekent. Maar bij begrippen die raken aan de werking van AI-tools valt de kennis weg. Slechts 20 procent weet wat een large language model (LLM) is, de technologie achter tools als ChatGPT en Claude. En slechts 14 procent begrijpt dat generatieve AI zelf nieuwe content genereert in plaats van bestaande informatie op te zoeken en samen te vatten. Die laatste misvatting leeft bij bijna de helft van alle respondenten (47%).

Wat is een AI-hallucinatie?

Bij het begrip AI-hallucinatie, wanneer AI informatie verzint die overtuigend klinkt maar niet klopt, is de kloof tussen mannen en vrouwen het grootst. 51 procent van de mannen herkent de definitie, tegenover 32 procent van de vrouwen. Gemiddeld weet 42 procent van de Nederlanders wat ermee bedoeld wordt. Dat is zorgelijk: wie niet weet dat AI kan ‘hallucineren’, is minder geneigd om antwoorden te controleren.

Daniëlle Graat, directeur Data & AI bij Conclusion: “Mensen denken dat ze AI begrijpen omdat ze het gebruiken. Maar gebruiken en begrijpen zijn twee verschillende dingen. Als bijna de helft van Nederland denkt dat ChatGPT informatie opzoekt zoals Google, dan missen we een cruciale stap in het begrijpen van wat AI doet en vooral: wat het níet doet. Dat onderscheid is essentieel om AI verantwoord in te zetten.”

Zoeksysteem en schrijfhulp populairst

AI wordt door Nederlanders vooral ingezet als slim zoeksysteem (69%) en als schrijfhulp (42%). Maar het gebruik verschilt sterk per leeftijdsgroep. Onder jongeren van 16 tot 29 jaar heeft slechts 4 procent nog nooit een AI-tool gebruikt. Bij 40- tot 49-jarigen is dat al 13 procent, bij 60- tot 69-jarigen 31 procent en bij 70-plussers de helft (50%). Ook het type gebruik loopt uiteen: 42 procent van de jongeren laat AI meebeslissen over aankopen, reizen en gezondheid. Bij 40- tot 49-jarigen is dat 30 procent, bij 70-plussers 10 procent.

Het onderzoek laat zien dat Nederland AI volop gebruikt, maar de taal ervan nog niet beheerst. Het zelfvertrouwen is er, maar het begrip van hoe AI werkt blijft achter. Voor een land dat AI steeds vaker inzet in werk, onderwijs en het dagelijks leven, is dat een kwetsbare positie. “De AI-taaltoets laat zien dat er werk aan de winkel is,” aldus Graat. “Nederland hoeft geen land van AI-experts te worden. Maar wie AI gebruikt zonder te begrijpen wat het wel en niet kan, loopt risico’s die je niet ziet aankomen. Die kennis begint bij de basis, namelijk weten dat AI geen antwoorden opzoekt, maar genereert. Dat klinkt als een detail, maar het verandert hoe je de antwoorden op waarde weet te schatten.”