BNO lanceert richtlijn voor verantwoord gebruik van GenAI
De BNO introduceert een nieuwe richtlijn voor haar leden waarin zij praktische handvatten krijgen om generatieve AI-tools bewust, professionaal en juridisch verantwoord toe te passen in hun ontwerppraktijk. Het uitgangspunt van de richtlijn is dat AI geen ontwerper is, maar een krachtig hulpmiddel binnen het ontwerpproces kan zijn.
Goed ontwerp vraagt om menselijke creativiteit, context, vakmanschap en verantwoordelijkheid. De creatieve richting, inhoudelijke keuzes en professionele afwegingen blijven daarom bij de ontwerper. Generatieve AI (GenAI) kan daarbij ondersteunen, maar mag de ontwerpbeslissingen niet overnemen.
Drie onderdelen
De richtlijn bestaat uit drie onderdelen: AI-geletterdheid, het verantwoord kiezen van GenAI-tools en zorgvuldig AI-gebruik in de praktijk. Daarmee krijgen BNO-leden praktische handvatten om GenAI bewust en professioneel in te zetten, onder meer op het gebied van auteursrecht, privacy, vertrouwelijkheid, transparantie richting opdrachtgevers, duurzaamheid en maatschappelijke impact.?Daarnaast bereidt de richtlijn ontwerpers voor op nieuwe transparantieverplichtingen onder de Europese AI Act. Vanaf 2 augustus 2026 moet in bepaalde gevallen duidelijk worden gemaakt dat content met AI is gegenereerd of gemanipuleerd.
Volgens BNO-jurist Jordi Vreeling geeft de richtlijn ontwerpers én opdrachtgevers meer duidelijkheid over verantwoord AI-gebruik: “GenAI biedt ontwerpers veel nieuwe mogelijkheden, maar verandert niets aan de kern van goed ontwerp. Deze richtlijn laat zien hoe BNO-leden GenAI professioneel inzetten als hulpmiddel binnen een mensgestuurd ontwerpproces, met aandacht voor kwaliteit, auteursrechten, privacy en transparantie. Voor opdrachtgevers is dat van grote waarde: zij werken samen met ontwerpers die regie houden over het proces en verantwoordelijkheid nemen voor het resultaat.”
Verantwoord AI-gebruik
De BNO ondersteunt ontwerpers bij verantwoord AI-gebruik, maar zet zich tegelijkertijd in voor een eerlijke omgang met het werk van ontwerpers bij AI-training. Veel AI-modellen zijn getraind op grote hoeveelheden tekst en beeld, waaronder auteursrechtelijk beschermd werk van ontwerpers. Dat gebeurt vaak zonder toestemming, transparantie of vergoeding.Daarom pleit de BNO voor meer controle voor makers, meer openheid over trainingsdata en een eerlijke vergoeding wanneer auteursrechtelijk beschermd werk wordt gebruikt voor AI-training. Dat doet de BNO onder meer als mede-initiatiefnemer van optoutnow.ai, de campagne waarmee makers en rechthebbenden worden ondersteund bij het voorbehouden van hun rechten tegen AI-training.
"Verantwoord AI-gebruik vraagt niet alleen iets van ontwerpers en opdrachtgevers, maar ook van grote AI-aanbieders"
“Verantwoord AI-gebruik vraagt niet alleen iets van ontwerpers en opdrachtgevers, maar ook van grote AI-aanbieders,” aldus Vreeling. “Menselijke creativiteit heeft economische en culturele waarde. Die waarde moet worden erkend, beschermd en eerlijk behandeld.”??
De richtlijn is tot stand gekomen in samenwerking met de BNO-werkgroep AI en sluit aan bij het Mission Statement AI van de BNO, waarin menselijke creativiteit centraal staat. GenAI kan het ontwerpproces ondersteunen, maar vervangt nooit menselijke creativiteit, vakmanschap en professionele verantwoordelijkheid.
